Overzicht risico's
De kern van het Regionaal Risicoprofiel is het overzicht van de voor onze regio relevante crisistypen en incidenttypen. Hierbij is, anders dan in het vorige RRP, gebruik gemaakt van de landelijk gehanteerde indeling in thema’s, crisis- en incidenttypen. Experts hebben hierbij een passende selectie voor onze regio bepaald.
Om de lezer van het RRP meer ‘beeld’ te geven bij deze risico’s, hebben wij bij elk incidenttype een aansprekend voorbeeld ter illustratie opgenomen. Uiteraard zijn bij elk incidenttype nog diverse andere scenario’s te bedenken. Het opgenomen voorbeeld is alleen bedoeld voor de beeldvorming.
Belangrijkste verschillen met het vorige RRP
Door de hiervoor genoemde aangepaste indeling van de risico’s zijn meer incidenttypen opgenomen die in het vorige RRP waren samengevat onder de noemer ‘Extreem weer’ en ‘Vitale infrastructuur’.
Nieuw opgenomen in dit RRP zijn ‘Wateroverlast buitendijkse gebieden’, ‘Blokkade belangrijke verkeersroute’, ‘Effecten criminaliteit in maatschappij’ en ‘Effecten oorlogsdreiging’. Deze nieuwe incidenttypes zijn te koppelen aan een aantal in het vorige artikel benoemde ontwikkelingen.
Tenslotte hebben we in de voorbeelden geprobeerd regelmatig de stapeling van risico’s en/of domino-effecten terug te laten komen. Op de betekenis hiervan gaan we in het volgende artikel nader in.
Samenhang incidenttypen met rol (crisisorganisatie) veiligheidsregio
Het opnemen van een risico als incidenttype in onderstaand overzicht betekent niet automatisch dat de veiligheidsregio verantwoordelijk is voor het verkleinen van dit risico, en ook niet dat de regionale crisisorganisatie automatisch ‘leidend’ is bij de bestrijding van een incident, ramp of crisis. Opname in het RRP betekent dat er effecten kunnen optreden waarvoor inzet van (onderdelen van) de regionale crisisorganisatie overwogen kan worden middels een crisisdiagnose.
In het volgende artikel gaan we in op de betekenis van de incidenttypes.
Hieronder volgt het overzicht van de incidenttypes in het RRP.
Natuurlijke omgeving
Dijkdoorbraak primaire waterkering
Voorbeeld ter illustratie:
Een dijk van de primaire waterkering breekt door tijdens een hevige storm. Binnen enkele uren staat een groot gebied onder water waardoor duizenden mensen geëvacueerd moeten worden. De dijk is na enkele dagen weer gedicht en het gebied kan leeggepompt worden. Het duurt nog één tot twee jaar voordat alle schade voldoende is hersteld om er weer te kunnen wonen.
Langdurige extreme hitte
Voorbeeld ter illustratie:
Het is al een week erg warm en vandaag voor de tweede dag boven de 40 graden. Er zijn veel kwetsbare mensen met gezondheidsproblemen, de zorg is overbelast. Het nationaal hitteplan is van kracht. Overal wordt gezocht naar gebouwen met koeling. De recreatiegebieden raken overvol terwijl op steeds meer plekken blauwalg wordt geconstateerd. De gemoederen in de samenleving lopen sneller op doordat mensen korte lontjes krijgen.
Zeer zware storm
Voorbeeld ter illustratie:
Een zeer zware storm zorgt gedurende ruim een dag lang voor grote schade en diverse gewonden door omvallende bomen. Tientallen woningen en bedrijfspanden raken onherstelbaar beschadigd. Doorgaande verkeersroutes zijn geblokkeerd door omgevallen bomen. Het maatschappelijk leven komt vrijwel stil te liggen. De 112-meldkamer is overbelast door de vele hulpverzoeken.
Langdurige droogte
Voorbeeld ter illustratie:
Er is al lange tijd geen regen gevallen. De land- en tuinbouwsector kampt met verloren oogsten. Het gebruik van drinkwater voor niet strikt noodzakelijke doeleinden zal steeds meer worden beperkt. Er ontstaan op diverse locaties natuur- en bermbranden. Er zijn beperkingen voor de scheepvaart. Tijdens inspecties worden verontrustende scheuren ontdekt in de dijken.
Extreme regenval
Voorbeeld ter illustratie:
Door extreme regenval in Europa voeren de rivieren onverwacht veel water af richting het IJsselmeer en Markermeer. De afvoer van dit water stagneert, waardoor de waterstand op het Markermeer sterk stijgt. De primaire waterkering loopt geen gevaar, maar diverse buitendijkse gebieden staan onder water met schade aan natuur- en recreatiegebieden, woningen en bedrijfspanden tot gevolg.
Voorbeeld ter illustratie:
Door een clusterbui ontstaat binnen een specifiek gebied grote wateroverlast met aanzienlijke schade aan gebouwen en infrastructuur.
Bodemtrillingen
Voorbeeld ter illustratie: In de omgeving van een gaswinning-locatie merken bewoners kortstondige bodemtrillingen op. Er is lichte schade in de vorm van haarscheurtjes in wanden en stucwerk. Verder ontstaat er voornamelijk onrust bij de bewoners over de oorzaak en de kans op herhaling met zwaardere trillingen of zelfs een aardbeving.
Gebouwde omgeving
Brand in gebouw met niet- of minder zelfredzame personen
Voorbeeld ter illustratie:
In een woongebouw met inpandige gangen waar relatief veel zorgbehoevende oudere mensen wonen, ontstaat 's nachts brand in een woning. Enkele gangen staan onder de rook en er is paniek bij de bewoners. De ontruiming verloopt moeizaam. De brand heeft een lange nasleep met veel maatschappelijke en bestuurlijke onrust over het veiligheidsniveau van deze woongebouwen zonder 24-uurs aanwezigheid van personeel.
Technologische omgeving
Grote brand met langdurige effecten op omgeving
Voorbeeld ter illustratie:
Een opslagloods met zonnepanelen op het dak staat volledig in de brand en gaat verloren. Alle brandresten moeten zorgvuldig afgevoerd worden. Dat duurt vier dagen met grote rook- en stankoverlast in de omgeving. Enkele omliggende bedrijven liggen stil en een aantal bewoners moeten geëvacueerd worden. Er ontstaat veel onrust over de glassplinters van de zonnepanelen die in de hele omgeving terecht zijn gekomen.
Brand in opslag gevaarlijke stoffen < 10 ton
Voorbeeld ter illustratie:
Er ontstaat brand in een bedrijfspand met opslag van gevaarlijke stoffen. Doordat er weinig wind is, blijft de rook lang hangen in de nabijgelegen woonwijk. Er is veel onrust over mogelijk gevaarlijke stoffen in de rook en vervuild bluswater in het oppervlaktewater. Bewoners communiceren in app-groepen en op sociale media, met als rode draad: wij vertrouwen de officiële berichten niet!
Vitale infrastructuur / voorzieningen
Grootschalige stroomstoring
Voorbeeld ter illustratie:
Op een koude dag valt de elektriciteit uit, herstel gaat minimaal 8 uur duren. De effecten zijn groot: onder andere verkeerslichten, liften, afwatersystemen, koelingen, betaalsystemen functioneren niet meer. Na enkele uren vallen ook mobiele telefonie en internet uit. Het kost grote moeite om kwetsbare inwoners de minimaal benodigde zorg te bieden en te communiceren met inwoners. Er dreigt maatschappelijke ontwrichting.
Langdurige verstoring drinkwatervoorziening
Voorbeeld ter illustratie:
Door onbekende oorzaak is het drinkwater zodanig verontreinigd dat ook een kookadvies niet afdoende is. Er wordt voorzien in nooddrinkwater. Het duurt een week voordat de situatie weer normaal is. Meerdere gemeenten in onze regio zijn getroffen en er is veel ongerustheid bij zowel inwoners als bestuurders.
Langdurige uitval gasvoorziening
Voorbeeld ter illustratie:
Tijdens werkzaamheden raakt een gasleiding beschadigd en ernstig vervuild. Enkele woonwijken en diverse bedrijven zitten zeker 3 tot 4 dagen zonder gas. De netbeheerder, veiligheidsregio en gemeente stemmen af waar en voor wie noodverwarming en douchegelegenheid geregeld gaan worden. De alternatieve voorzieningen veroorzaken op hun beurt nieuwe incidenten door overbelasting van het elektriciteitsnet.
Digitale ontwrichting door cyberaanval
Voorbeeld ter illustratie:
Door een hack valt het PIN-netwerk uit waardoor betalingen in winkels alleen met contant geld kunnen worden gedaan. De storing duurt meerdere dagen. De schaarse pinautomaten zijn snel leeg en kunnen niet snel bijgevuld worden. De eerste voorbeelden van plundering van winkels komen in het nieuws. Er heerst grote onrust en boosheid op de overheid.
Verkeer en vervoer
Aanvaring op het water
Voorbeeld ter illustratie:
Bij een aanvaring tussen een vrachtschip en een cruiseschip raken tientallen mensen gewond en zijn enkele mensen overboord gevallen en vermist. Het vrachtschip vervoert containers met gevaarlijke stoffen maar deze lekken gelukkig niet. De scheepsvaart blijft ruim een week gestremd vanwege de bergingswerkzaamheden.
Blokkade belangrijke verkeersroute
Voorbeeld ter illustratie:
Een actiegroep heeft besloten op meerdere locaties het doorgaande verkeer te blokkeren om hun boodschap kracht bij te zetten. Er is grote media-aandacht en tegenstanders van deze vorm van actievoeren zoeken de confrontatie op. Veel mensen en bedrijven ondervinden hinder van de stremmingen. De hulpdiensten hebben grote moeite snel bij incidenten te komen en de ambulance kan niet bij het ziekenhuis komen.
Gezondheid
Zorgcontinuïteit onder druk
Voorbeeld ter illustratie:
Een ernstig tekort aan zorgpersoneel valt samen met een acuut toegenomen zorgvraag door bijvoorbeeld een ramp. Spoedeisende zorg krijgt prioriteit boven reguliere zorg. De hele keten raakt verder verstopt met nog grotere effecten. Patiënten en hun familie accepteren dit niet met openbare ordeverstoringen tot gevolg.
Uitbraak besmettelijke ziekte
Voorbeeld ter illustratie:
Een tot nu toe onbekende besmettelijke ziekte zorgt voor grote onrust en grote aantallen slachtoffers met grote druk op de zorg. De overheidsmaatregelen om de uitbreiding van de besmettingen te dempen, leiden met Covid-19 vers in het geheugen, tot grote discussies over de bijbehorende ‘duivelse dilemma’s’. Deze katalysator voor polarisatie resulteert in demonstraties en confrontaties tussen groepen met grote openbare ordeverstoringen als gevolg.
Sociaal maatschappelijke omgeving
Aanslag met veel slachtoffers
Voorbeeld ter illustratie:
Op een druk treinstation wordt tijdens de spits een aanslag gepleegd op willekeurige reizigers met een automatisch vuurwapen. Tientallen mensen raken gewond en er zijn enkele doden te betreuren. De aanslag blijkt op zichzelf te staan. De impact op direct getroffenen, omstanders en hulpverleners is enorm groot. Er is intensieve internationale media-aandacht.
Confrontatie groepen met tegengestelde belangen
Voorbeeld ter illustratie:
Tijdens een aangekondigde demonstratie arriveert onverwacht een groep tegendemonstranten. De sfeer wordt snel grimmig en er ontstaan schermutselingen die escaleren. Het kost de organisatie, beveiliging en politie grote moeite om de groepen uit elkaar te houden. Er vallen diverse gewonden, ook onder de politiemensen. De verontwaardiging over deze escalatie is groot en houdt de gemoederen lang bezig.
Opvang grote groep mensen
Voorbeeld ter illustratie:
De vluchtelingenstroom vanuit een bepaald land wordt in korte tijd zo groot dat de bestaande landelijke organisatie voor vluchtelingenopvang wordt overspoeld. De veiligheidsregio’s worden dringend verzocht te ondersteunen door het realiseren van (crisis)noodopvang. Een groep van enkele honderden mensen moet tijdelijk, maar per direct, opgevangen worden in onze regio.
Effecten criminaliteit in maatschappij
Voorbeeld ter illustratie:
In een dichtbebouwde wijk met woningen, bedrijven en winkels wordt een specifiek pand ’s nachts met explosieven zwaar beschadigd. Er is waarschijnlijk sprake van een afrekening in het criminele milieu. Enkele tientallen woningen raken beschadigd en de bewoners moeten enkele dagen hun woning verlaten. De onrust in de wijk is groot. Bewoners vragen zich af of de overheid het nog wel voor het zeggen heeft in hun gemeente.
Effecten oorlogsdreiging
Voorbeeld ter illustratie:
Nederland raakt in NAVO-verband direct betrokken bij een oorlog. Ondanks dat deze oorlog niet in ons land wordt uitgevochten, ontstaan er steeds meer veiligheidsrisico's. Op rijksniveau worden diverse maatregelen voorbereid. Na landelijke besluitvorming worden deze maatregelen via de structuur van de veiligheidsregio's uitgevoerd.
