Trends en strategische agenda Veiligheidsberaad
Dit beleidsplan is voor een deel gebaseerd op het Regionaal Risicoprofiel (RRP) 2025-2028 ‘Beter voorbereid op het onvoorspelbare’. Hierin worden de veiligheidsrisico’s beschreven die voor de regio Zaanstreek-Waterland belangrijk zijn in de voorbereiding op incidenten, rampen en crises. Ook de thema's van de strategische agenda van het Veiligheidsberaad zijn van invloed op dit beleidsplan.
Landelijke en regionale trends
In het Regionaal Risicoprofiel gaat het niet alleen om risico’s waarvan de oorzaak of bron binnen onze eigen regiogrenzen ligt. Maar ook om risico’s die bovenregionaal, landelijk of zelfs internationaal spelen en waarvan effecten in onze regio kunnen optreden. Een aantal van deze risico’s staat hieronder uitgewerkt. Voor het volledige overzicht, zie het Regionaal Risicoprofiel 2025-2028.
Daarnaast zien we een aanvullende rol voor de veiligheidsregio’s, die tijdens de COVID-19 en de vluchtelingencrisis is ontstaan. Hierbij wordt de structuur met 25 veiligheidsregio’s ingezet als schakel tussen Rijk en gemeenten bij diverse veiligheidsonderwerpen. Ook zien we dat veiligheidsregio’s (in de toekomst) vaker ingezet wordt als platform om partijen te verbinden ten aanzien van diverse vraagstukken, waarbij onderdelen van de regionale crisisstructuur een nuttige bijdrage kunnen leveren.
Klimaatverandering
Het klimaat verandert sneller dan gedacht, met extremere weersomstandigheden als gevolg. De zeespiegel stijgt, hevige neerslag en krachtige stormen komen vaker voor, wat de kans op wateroverlast en overstromingen vergroot. Daarom worden onder andere op landelijk niveau plannen gemaakt om de dijken rond het IJsselmeergebied te versterken. Daarnaast ervaren we meer hitte en droogte, wat kan leiden tot zoetwatertekorten en een groter brandgevaar in natuurgebieden. Ook zien we indirecte effecten, zoals toegenomen water- en stroomgebruik bij extreme hitte. Het is heel belangrijk ons bewust te zijn van deze veranderingen en samen maatregelen te nemen om ons aan te passen aan de nieuwe situatie.
Dat het thema klimaat- en waterveiligheid een belangrijk thema is, merkten we als veiligheidsregio in de kerstvakantie 2023-2024. Grote hoeveelheden neerslag, aangevuld met smeltwater uit de bergen, zorgden voor een hoge waterstand in de Nederlandse rivieren. Ook het waterpeil van het IJsselmeer en Markermeer bereikten recordhoogtes. Op een gegeven moment klotste het water over de oevers in Volendam, Marken en Monnickendam. Giel de Goeij, adviseur Financiën bij Veiligheidsregio Kennemerland, was tijdens deze periode informatiemanager in onze crisisorganisatie.
“Mijn taak was om alle belangrijke informatie te verzamelen en te delen met de betrokken organisaties en hulpdiensten. Ik had in deze periode veel contact met partijen zoals Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, het watermanagementcentrum van Rijkswaterstaat, gemeente Waterland en gemeente Edam- Volendam. Het bleek lastig om de verwachte waterstanden en het weerbeeld te vertalen naar verwachte overlast. Gelukkig werd er door alle betrokken organisaties goed gemonitord en werd er veel met elkaar overlegd. Hierdoor zijn er verschillende preventieve maatregelen genomen zoals het aanleggen van nooddijken en zandzakdijken en het inschakelen van extra mensen om de dijken te controleren.”
Energietransitie
In plaats van fossiele brandstoffen als olie en aardgas stappen we steeds meer over naar duurzame groene energiebronnen. Hierdoor ontstaan ook nieuwe veiligheidsrisico's, te denken valt aan de uitbreiding van parken vol met zonnepanelen of windmolens. De nieuwe technieken brengen ook risico's met zich mee, bijvoorbeeld rondom productie en transport.
Door overbelasting van het energienetwerk, groeit de behoefte aan energieopslag in industrieën en woningen. Zo worden er steeds meer lokale opslagplaatsen (in wijken) voor elektriciteit ontwikkeld om het netwerk te ontlasten.
Digitalisering en technologie
In de "Toekomstverkenning Digitalisering 2030" heeft het kabinet trends richting 2030 onderzocht. De maatschappij wordt steeds afhankelijker van digitale systemen, zonder analoge alternatieven. Verstoring of uitval van deze systemen door menselijke fouten, ongelukken of aanvallen kan de maatschappij ontwrichten. Daarom is het van groot belang om de continuïteit van deze systemen te waarborgen.
Het groeiende aantal verbonden technologische apparaten heeft gevolgen voor huizen, steden, industrie en transport. Datamining, oftewel het zoeken naar verbanden in gegevens om profielen op te stellen, neemt enorm toe. Hierdoor stijgt de afhankelijkheid en kwetsbaarheid door digitalisering.
Ook voor de rampenbestrijding en crisisbeheersing zijn we steeds afhankelijker van digitale systemen. We zijn ons bewust van de risico's van mogelijke uitval van elektriciteit en informatietechnologie. Hoewel we als veiligheidsregio digitale ontwrichting niet kunnen voorkomen, bereiden we ons voor op incidenten die daardoor kunnen ontstaan. We brengen risico's in kaart en nemen maatregelen om onze dienstverlening zoveel mogelijk onverstoord te laten verlopen.
Demografische veranderingen: verstedelijking en verdichting
De regio Zaanstreek-Waterland is relatief welvarend. In vergelijking met Nederland wonen er in onze regio meer mensen met een niet-westerse migratieachtergrond. Dit percentage verschilt wel per gemeente. In Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Waterland en Wormerland wonen relatief weinig mensen met een migratieachtergrond. Eenzaamheid in onze regio ligt onder het landelijk gemiddelde.
In onze regio groeit de bevolking sterk, vooral in Zaanstad en Purmerend. Er is een groot tekort aan woningen, met als gevolg minder doorstroom op de huizenmarkt, grote groepen personen in één woning of splitsing van bestaande woningen. Om het woningtekort op te vangen, zijn er nieuwbouwplannen waarbij er in steden meer hoogbouw komt. Hierdoor is er sprake van meer verdichting in de steden. Verder komen er meer containerwoningen om snel in te kunnen spelen op het woningtekort. Deze initiatieven brengen nieuwe veiligheidsrisico’s met zich mee.
In onze regio is 25% van de bevolking 65 jaar of ouder. De vergrijzing is iets hoger dan het landelijk gemiddelde en er is een relatief hoog percentage inwoners met dementie. Wij zien een grotere druk op de zorgsector en eerstelijnshulpverlening. Dit leidt, in combinatie met het beleid om ouderen langer zelfstandig thuis te laten wonen, steeds vaker tot het in gebruik nemen van woongebouwen zonder extra veiligheidsvoorzieningen, zoals bedrijfshulpverlening.
Maatschappelijke spanningen en effecten van criminaliteit
Maatschappelijke spanningen kunnen ontstaan door verschillende factoren, zoals sociale ongelijkheid, culturele verschillen, politieke verdeeldheid en economische onzekerheid. Deze spanningen kunnen vervolgens weer leiden tot onrust, protesten, conflicten en zelfs gewelddadige confrontaties. Verder constateren we dat de directe gevolgen van criminaliteit in onze maatschappij geregeld merkbaar zijn. Voorbeelden hiervan zijn bedreigingen en afrekeningen in het criminele circuit door middel van het gebruik van explosieven bij woningen en bedrijfspanden, maar ook het aantreffen van drugsproductielocaties.
Militaire en geopolitieke dreiging
De veiligheidsregio identificeert en monitort militaire en geopolitieke dreigingen in samenwerking met een aantal netwerkpartners om de veiligheid en stabiliteit in de regio te waarborgen. Hieronder vallen bijvoorbeeld conflicten en oorlogen, terroristische dreigingen of cyberaanvallen. Die dreiging is in de afgelopen periode groter en urgenter geworden.
Overkoepelende ontwikkelingen
We zien steeds vaker dat oorzaken en effecten van risico’s in elkaar overlopen waardoor er stapeling van risico’s en domino-effecten kunnen optreden. Niet elk incidenttype hoeft op zichzelf te staan. Risico’s kunnen elkaar beïnvloeden waardoor er een kettingreactie kan ontstaan. Of incidenten vinden gelijktijdig plaats waardoor de impact nog groter is. Maatschappelijke veerkracht kan het verschil maken in het verloop van een incident, ramp of crisis. Daarom investeren we in het stimuleren van deze veerkracht.
Daarnaast geven diverse veiligheidspartners aan dat personeelstekort een negatieve invloed heeft op de beschikbare expertise en paraatheid van hun crisisorganisatie. Opvallend hierbij is dat dit signaal ook komt van partners in de vitale infrastructuur.
Strategische agenda Veiligheidsberaad
Het Veiligheidsberaad bestaat uit de voorzitters van de 25 veiligheidsregio’s die met elkaar van gedachten wisselen over strategische en integrale veiligheidsvraagstukken en -ontwikkelingen van nu en in de toekomst. Voor de jaren 2024-2027 heeft het Veiligheidsberaad een strategische agenda opgesteld.
In deze agenda zijn de volgende vier thema’s opgenomen:
- Klimaatveiligheid
- Veilige energietransitie
- Digitale ontwrichting
- Herziening Wet veiligheidsregio's
In het Veiligheidsberaad wordt periodiek aandacht besteed aan deze thema’s. Er wordt gesproken met diverse stakeholders en ministers over de ambities van de veiligheidsregio’s en de voortgang op de thema’s. De uitwerking van de thema’s zullen leiden tot heldere ambities, vertaald naar concrete activiteiten.
"Als het gaat om klimaatveiligheid, moeten alle veiligheidsregio’s actie ondernemen. We moeten klaar zijn voor verschillende noodsituaties door klimaatverandering. De vraag is namelijk niet óf er een nieuwe klimaatramp komt, maar waar en wanneer. Dat betekent dat we nu plannen moeten maken en actie moeten ondernemen.
Daarom is het belangrijk dat dit thema landelijk hoog op de agenda staat. Ik vind het belangrijk dat iedereen begrijpt hoe urgent klimaatveiligheid is en dat we samen aan oplossingen moeten werken. Als portefeuillehouder in het Veiligheidsberaad mag ik hieraan bijdragen.
Ik zie kansen in de samenwerking met partners en deskundigen. Laten we onze krachten bundelen en op tijd met elkaar in gesprek gaan, bijvoorbeeld over preventieve maatregelen. Want voorkomen is beter dan genezen."